Paşinyan’ın Seçim Zaferi: Rusya-Ermenistan İlişkileri Nereye Gidiyor?
Paşinyan’ın seçim zaferi, Rusya-Ermenistan ilişkilerinde yeni bir dönemi mi başlatıyor? Dış politika değişiklikleri ve olası sonuçlar değerlendiriliyor.
Paşinyan’ın Seçim Zaferi: Rusya-Ermenistan İlişkileri Nereye Gidiyor?
Dr. Ümit Nazmi Hazır / Fikirturu
7 Haziran’da yapılan seçimlerde Ermenistan’ın mevcut Başbakanı Nikol Paşinyan, Sivil Sözleşme Partisi’nin oyların %49,8’ini alarak zafer kazandı. Bu sonuç, Rus vatandaşlığına sahip iş insanı Samvel Karapetyan’ın bloğunun %23, eski Cumhurbaşkanı Robert Koçaryan’ın liderlik ettiği Ermenistan İttifakı’nın ise %10 civarında oy aldığı bir ortamda gerçekleşti. Seçim sonuçları, Paşinyan’ın Rusya yanlısı muhalefet karşısındaki üstünlüğünü gözler önüne serdi.
Seçim sürecinde Paşinyan’ın Batı ile yakınlaşma çabaları, Türkiye ile normalleşme girişimleri ve Azerbaycan ile barış süreçleri, Rusya yanlısı muhalefetin eleştirileriyle birlikte öne çıktı. Bu durum, seçimlerin adeta ülkenin dış politikası üzerine bir referandum haline gelmesine yol açtı.
Seçim kampanyası boyunca Moskova ve Erivan arasındaki gerilim arttı. Bu süreç, Ermenistan’ın Batı ile Rusya arasında bir tercih yapma noktasına geldiğini gösterdi. Paşinyan’ın zaferi, Ermenistan’ı Rusya’dan stratejik bir kopuşa mı götürecek, yoksa Moskova ile ilişkiler geçici bir kriz döneminden mi geçiyor sorularını gündeme getirdi.
Bu soruların yanıtını bulmak için, 2. Karabağ Savaşı sonrası Ermenistan’ın dış politika yöneliminin nasıl Moskova’dan uzaklaştığına ve son dönemdeki gerilimlere bakmak gerekiyor.
Paşinyan’dan Önce, Paşinyan’dan Sonra
Ermenistan, 1991’de Sovyetler Birliği’nden ayrıldığında, Rusya’nın ülkedeki hegemonyası devam etti. Karabağ’ın işgali, Türkiye ve Azerbaycan ile yaşanan sorunlar, Erivan’ın güvenlik mimarisini büyük ölçüde Rusya’ya bağımlı hale getirdi. Ülkede Rus askeri üssü kalmaya devam etti ve Ermenistan, Rusya’nın liderliğindeki Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü’nde yer aldı.
Paşinyan’ın 2018’de iktidara gelmesinden önce, Karabağ klanı yönetimde belirleyici bir rol oynuyordu. Ancak Paşinyan’ın liderliğiyle birlikte bu düzen değişti ve ülke iç ve dış politikada önemli bir dönüşüm yaşadı.
Dış Politikada Çeşitlendirme
2020’deki Karabağ Savaşı ve Azerbaycan’ın 2023’te Dağlık Karabağ üzerindeki kontrolü, Ermeni kamuoyunda Rusya’ya duyulan güveni sarstı. Paşinyan yönetimi, Moskova’nın güvenlik beklentilerine yanıt vermediğini açıkça ifade etmeye başladı ve Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü üyeliğini dondurdu.
Rusya’nın hegemonyasını azaltmak amacıyla dış politika çeşitlendirilerek Fransa ve Hindistan ile askeri tedarik anlaşmaları yapıldı. Türkiye ile normalleşme ve Azerbaycan ile barış süreci başlatıldı. Bu gelişmeler, Ermenistan’ın sınırlarının açılması sürecini hızlandırdı.
Son aylarda Ermenistan’ın Batı ile yakınlaşma süreci hız kazandı. Paşinyan, Avrupa Birliği’ne katılma arzusunu sıkça dile getirmeye başladı. Şubat ayında Parlamento, katılım sürecini başlatan yasa tasarısını onayladı. 4 Mayıs’ta Erivan’da düzenlenen Avrupa Siyasi Topluluğu zirvesi, bu yakınlaşmanın bir parçasıydı. Ancak Moskova, Ermenistan’ın hem Avrasya Ekonomik Birliği’nde hem de Avrupa Birliği’nde olamayacağına dair uyarılarda bulundu.
Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Mihail Galuzin, “Ermenistan aynı anda iki düğünde dans edemez” derken, Bakanlık Sözcüsü Maria Zaharova, Ermenistan’ın AB ile yakınlaşmasının ikili ilişkileri zayıflattığını belirtti. Putin de, AB’ye katılması halinde Ermenistan’ın Rus pazarına gönderdiği tarım ürünleri için Avrasya Ekonomik Birliği standartlarının geçerli olmayacağını ifade etti.
Putin, Ermenistan’ın Avrasya Ekonomik Birliği’nden çıkması durumunda, birlik tarafından kabul edilen serbest ticaret anlaşmalarına erişimini kaybedeceğini ve enerji fiyatlarındaki artışın Ermenistan GSYH’sinde %14’lük bir kayba yol açacağını öngördü.
Belarus Devlet Başkanı Lukaşenko ise, Ermenistan’a Ukrayna örneği vererek dikkatli olmaları gerektiğini hatırlattı. Lukaşenko, “Ermenistan’ın Batı ile entegrasyonunu artırması, Ukrayna’daki durumu tekrarlayabilir” uyarısında bulundu.
Ermenistan Ukrayna Olur Mu?
Bu açıklamalar, Ermenistan’ın Batı ile entegrasyonunu artırması halinde Ukrayna’nın yaşadığı duruma benzer bir durumla karşılaşabileceği endişelerini gündeme getirdi. Rusya’nın Ukrayna’ya müdahale etmesinin en önemli nedenlerinden biri, Ukrayna’nın Batı ile entegrasyona yönelmesiydi. Şu anki koşullarda Rusya’nın kısa vadede Ermenistan’a askeri müdahalede bulunması düşük ihtimal. Ancak Moskova, Güney Kafkasya’da etkisini kaybettiğini düşündüğünde sessiz kalmayacaktır.
Moskova’nın Baskı Yöntemleri
Rusya, Ermenistan’a ekonomik ve diplomatik baskı uygulamaya başladı. Moskova, Ermenistan’dan ithal edilen meyve, sebze ve alkollü ürünlere yaptırımlar getirdi. Ayrıca, Ermenistan’ın Rusya’dan aldığı doğalgazın durumu da ileride iki ülke ilişkilerinin bozulması durumunda bir baskı aracı haline gelebilir.
Seçim sonuçları, Moskova’nın baskı yöntemlerinin etkili olmadığını gösteriyor. Paşinyan, Rusya ile ilişkilerde dikkatli davranarak, kademeli bir kopuş stratejisi izliyor. Paşinyan, Ermenistan’ın asla Rusya karşıtı eylemlere girişmeyeceğini ve düşmanlık beslemeyeceğini belirtiyor.
Ermenistan Rusya’dan Kopabilir Mi?
Ermenistan’ın Rusya’dan tamamen kopması kısa vadede mümkün görünmüyor. Bunun en önemli nedenleri arasında, ekonomik ve enerji bağımlılığı, Rusya’daki yoğun Ermeni nüfusu ve işçi dövizleri ile Avrasya pazarlarına erişim yer alıyor. Batı’nın şu anda Ermenistan’a güçlü bir alternatif sunmaması, bu bağımlılığı azaltmaya yönelik kademeli bir dengeleme stratejisi izlenmesine yol açıyor.
Sonuç olarak, Rusya-Ermenistan ilişkilerinde mutlak bir kopuştan ziyade tarihsel bağımlılığın çözülmekte olduğunu söylemek mümkün. Kopuş henüz tamamlanmamış olsa da, seçim sonuçları bu sürecin hızlanacağını ve Ermeni halkının da bu değişimi desteklediğini gösteriyor. Seçimler, Rusya’nın mevcut politikalarının eski Sovyet coğrafyasındaki ülkeleri kendi ekseninde tutmaya yetmediğini ortaya koyuyor. Moskova, dış politikada paradigma değişikliğine gitmediği sürece Güney Kafkasya’da nüfuzunu kaybedebilir.
