Fotodinamik terapi: Kanseri ışıkla tedavi etmek mümkün mü?

Fotodinamik terapi, ışığa duyarlı ilaçlarla kanser hücrelerini hedefliyor. Uzmanlar, yöntemin kişiselleştirilmiş tedavideki rolünü değerlendiriyor.

Kanser tedavisinde temel hedef, tümörü ortadan kaldırmak, kanser hücrelerinin çoğalmasını durdurmak ve hastanın yaşam kalitesini korumaktır. Bu amaçla cerrahi, kemoterapi, radyoterapi, immünoterapi, hedefe yönelik ilaçlar, hormon tedavisi ve bazı kan kanserlerinde kök hücre ya da kemik iliği nakli gibi yöntemlerden yararlanılıyor.

Cerrahi tedavi tümörlü dokunun çıkarılmasını hedeflerken kemoterapi, kanser hücrelerini ilaçlarla yok etmeye veya çoğalmalarını engellemeye çalışıyor. Radyoterapi yüksek enerjili ışınlarla belirli bir bölgeyi hedefliyor. İmmünoterapi bağışıklık sisteminin kanserle mücadelesini destekliyor; akıllı ilaçlar kanser hücrelerinin büyümesinde rol oynayan moleküler özelliklere yöneliyor. Hormon tedavisi, özellikle meme ve prostat gibi hormona duyarlı kanserlerde hormonların etkisini sınırlıyor.

Kanser hücreleri ışıkla hedeflenebiliyor

Sağlıklı dokulara mümkün olduğunca az zarar vererek tümörü hedeflemek, kanser araştırmalarının öncelikli konuları arasında yer alıyor. Fotodinamik terapi de bu hedef doğrultusunda geliştirilen ışık temelli yaklaşımlardan biri olarak öne çıkıyor.

Yöntemde önce hastalıklı hücrelerde birikme özelliği bulunan ışığa duyarlı özel bir molekül kullanılıyor. Ardından yalnızca hedef bölgeye belirli dalga boyundaki ışık uygulanıyor. Bu ışık, söz konusu molekülü aktive ederek kanser hücrelerinin yok edilmesini amaçlıyor. Böylece çevredeki sağlıklı dokuların büyük ölçüde korunması hedefleniyor.

Acıbadem Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Biyomedikal Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Fabienne Dumoulin başkanlığında gerçekleştirilen 8. Fotodinamik Günü, bu alandaki bilim insanlarını bir araya getirdi. Etkinlikte fotodinamik terapinin ulaştığı aşama, güncel araştırmalar ve gelecekte kullanılabilecek teknolojiler ele alındı.

Konferans Başkanı Prof. Dr. Dumoulin, modern tedavilerde yalnızca hastalığı ortadan kaldırmanın değil, bunu sağlıklı dokuları koruyarak yapmanın da önem taşıdığını belirtti. Avrupa Fotobiyoloji Derneği Yönetim Kurulu’na seçilen Dumoulin, ışık temelli tedavilerin artık yalnızca geleceğe ilişkin bir teknoloji olmadığını, günümüzde de kullanıldığını ifade etti.

Dumoulin, fotodinamik terapinin sağlıklı dokuların korunmasına dayanan başarılı yaklaşımlardan biri olduğunu ve yöntemin kanser dışında antibiyotik direncine karşı geliştirilen tedaviler açısından da umut verdiğini söyledi.

Görüntüleme ve nanoteknoloji tedaviyi destekliyor

Uzmanlara göre fotodinamik terapinin geleceğinde ileri görüntüleme sistemleriyle nanoteknoloji önemli rol oynayacak. Bu teknolojiler, hastalığın daha erken belirlenmesi, tedavinin gerçek zamanlı izlenmesi ve hastaya uygun ışık temelli yöntemin seçilmesine katkı sağlayabilir.

Prof. Dr. Dumoulin, bu gelişmelerin Temmuz 2027’de Acıbadem Üniversitesi’nde yapılması planlanan Uluslararası Fotodinamik Derneği Dünya Kongresi’nde de değerlendirileceğini belirtti.

Harvard Tıp Fakültesi Dermatoloji Uzmanı Prof. Dr. Tayyaba Hasan ise fotodinamik terapinin kişiselleştirilmiş kanser tedavisinin önemli bileşenlerinden biri haline geldiğini ifade etti. Hasan’a göre tümörün özelliklerine göre şekillendirilen tedaviler, her hastaya aynı yöntemin uygulanmasından daha hedefli sonuçlar sunmayı amaçlıyor.

Görüntüleme yöntemleriyle desteklendiğinde tümör sınırlarının daha net belirlenebildiğini aktaran Hasan, bunun tedavinin hassasiyetini artırırken sağlıklı dokuların korunmasına yardımcı olduğunu söyledi. Özellikle pankreas ve cilt kanserlerinde bu yaklaşımın avantaj sağlayabileceğini belirten Hasan, nanoteknolojinin ışığa duyarlı ilaçların tümör dokusuna ulaştırılmasına katkı sunduğunu ve böylece yan etkilerin azaltılmasının hedeflendiğini kaydetti.

Uzmanlar, laboratuvarda elde edilen bulguların klinik uygulamalara dönüşmesinin uzun ve disiplinli bir süreç olduğuna dikkat çekiyor. Bilim insanları, mühendisler, hekimler ve sanayinin ortak çalışmasının, fotodinamik terapi gibi yenilikçi yöntemlerin daha fazla hastaya ulaşmasında belirleyici olması bekleniyor.